Tự giác là ý thức tự nguyện thực hiện công việc, nhiệm vụ hay trách nhiệm của bản thân mà không cần sự thúc ép, nhắc nhở từ bên ngoài. Tự giác không phải là một phẩm chất bẩm sinh, mà là kết quả của quá trình rèn luyện và hình thành ý thức cá nhân.

• Biểu hiện: Giáo sư, bác sĩ Đặng Văn Ngữ đã thể hiện sự tự giác và kiên trì trong nghiên cứu thuốc chống sốt rét cứu bộ đội. Ông đã làm việc ngày đêm trong những phòng thí nghiệm thô sơ, dựng tạm trong hang đá. Thậm chí, ông còn tự tay bắt muỗi để nghiên cứu và vào thẳng chiến trường ác liệt ở Trị – Thiên – Huế để trực tiếp điều chế vắc-xin.

• Kết quả: Những nỗ lực không ngừng nghỉ của ông đã mang lại kết quả to lớn, giúp cứu sống hàng ngàn chiến sĩ và đồng bào.

• Biểu hiện: Giáo sư Tạ Quang Bửu là tấm gương sáng về tinh thần tự giác. Sự tự học của Tạ Quang Bửu không chỉ giới hạn trong một lĩnh vực mà còn mở rộng sang nhiều ngành khoa học khác nhau như toán học, vật lý, triết học, thậm chí cả âm nhạc và hội hoạ. Trong công việc, ông luôn chủ động, sáng tạo, đề xuất xây dựng nền giáo dục đại học hiện đại cho đất nước.

• Kết quả: Nhờ tinh thần tự giác, Tạ Quang Bửu trở thành trí thức lớn, đóng góp quan trọng cho khoa học, giáo dục và chính trị, tiêu biểu là việc ký Hiệp định Genève năm 1954. Tấm gương của ông cho thấy tự giác là nền tảng để đạt được tri thức, thành công và cống hiến cho Tổ quốc.

• Biểu hiện: Nguyễn Hiền sinh ra trong một gia đình nghèo khó, không có điều kiện đến trường. Thay vì cam chịu số phận, ông ngày ngày đến gần lớp học của thầy đồ, lắng nghe và học lỏm qua vách tường. Tối đến, khi không có đèn, ông lại ra đồng, dùng ánh sáng của đom đóm để đọc sách. Hành động này cho thấy ông không hề đợi ai nhắc nhở hay giúp đỡ, mà hoàn toàn chủ động trong việc tìm kiếm tri thức. Sự tự giác học hỏi của ông còn được thể hiện qua việc tự mình tìm tòi, hệ thống hoá kiến thức để chuẩn bị cho kỳ thi.
• Kết quả: Nhờ sự tự giác và nỗ lực phi thường, Nguyễn Hiền đã đạt được kết quả đáng kinh ngạc. Ông đã đỗ Trạng nguyên ở tuổi 13, trở thành vị Trạng nguyên trẻ nhất trong lịch sử khoa cử phong kiến Việt Nam. Tên tuổi của ông đã đi vào lịch sử và trở thành tấm gương sáng về tinh thần hiếu học cho các thế hệ sau.

• Biểu hiện: Siêu sao bóng đá này nổi tiếng với kỷ luật thép: Luôn là người đến sân tập sớm nhất và về muộn nhất. Anh tuân thủ chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt (không nước ngọt, không rượu bia), ngâm mình trong nước đá sau trận đấu để hồi phục cơ bắp thay vì đi tiệc tùng.
• Kết quả: Ở độ tuổi mà nhiều cầu thủ đã giải nghệ, Ronaldo vẫn duy trì thể lực đỉnh cao, giành 5 Quả bóng vàng và phá vỡ hàng loạt kỷ lục thế giới.

• Biểu hiện: Để duy trì sức bền cho việc viết tiểu thuyết, ông đặt ra lịch trình bất di bất dịch suốt hàng chục năm: Dậy lúc 4 giờ sáng, viết liền 5-6 tiếng, sau đó chạy bộ 10km hoặc bơi 1.500m mỗi ngày, và đi ngủ lúc 9 giờ tối. Ông coi việc lặp lại này là một nghi thức để rèn luyện tinh thần.
• Kết quả: Ông trở thành một trong những nhà văn đương đại vĩ đại nhất thế giới với sức làm việc phi thường, tác giả của những cuốn sách bán chạy toàn cầu như Rừng Na Uy.

• Biểu hiện: Vì nhà quá nghèo không có tiền mua dầu thắp đèn, cậu bé Mạc Đĩnh Chi đã tự giác bắt đom đóm bỏ vào vỏ trứng để làm đèn học bài mỗi đêm. Cậu không đợi ai nhắc nhở hay than vãn về hoàn cảnh.
• Kết quả: Ông đỗ Trạng nguyên và sau này trở thành vị quan thanh liêm, tài năng, được mệnh danh là “Lưỡng quốc Trạng nguyên” (Trạng nguyên của cả Việt Nam và Trung Quốc).

• Biểu hiện: Một trong những người lập quốc Hoa Kỳ đã tự lập ra bảng theo dõi “13 đức tính” (như: Tiết kiệm, Chăm chỉ, Sạch sẽ, Khiêm tốn…). Mỗi ngày, ông đều tự kiểm điểm xem mình có vi phạm đức tính nào không và đánh dấu lại để sửa đổi vào hôm sau.
• Kết quả: Từ một thợ in nghèo, ông trở thành một nhà khoa học, nhà ngoại giao, nhà văn lỗi lạc và là tấm gương mẫu mực về sự tự hoàn thiện bản thân.

• Biểu hiện: “Kình ngư” huyền thoại này từng chia sẻ anh đã tập luyện suốt 5 năm không nghỉ một ngày nào (kể cả Giáng sinh hay sinh nhật). Anh tự giác xuống hồ bơi kể cả khi cơ thể mệt mỏi hay tinh thần chán nản.
• Kết quả: Michael Phelps trở thành vận động viên vĩ đại nhất lịch sử Olympic với 23 huy chương vàng, một kỷ lục được coi là “không tưởng”.

• Biểu hiện: Khi bị mất thính giác hoàn toàn bi kịch lớn nhất của người nhạc sĩ, Beethoven không buông xuôi. Ông tự giác tìm cách “nghe” bằng cách cắn một thanh gỗ nối với đàn piano để cảm nhận độ rung, tiếp tục sáng tác trong sự tĩnh lặng tuyệt đối của đôi tai.
• Kết quả: Những kiệt tác vĩ đại nhất của ông (như bản Giao hưởng số 9) ra đời chính trong giai đoạn này, chứng minh sức mạnh của ý chí tự giác chiến thắng số phận.

• Biểu hiện: Kobe nổi tiếng với quy tắc “4 giờ sáng”. Trong suốt 20 năm sự nghiệp, anh luôn tự giác thức dậy lúc 4 giờ sáng để tập luyện khi các đối thủ còn đang ngủ say. Anh tự ép mình thực hiện hàng nghìn cú ném mỗi ngày để đạt độ chính xác tuyệt đối, không bao giờ thoả mãn với hiện tại.
• Kết quả: Sự tự giác khắc nghiệt đó đã giúp anh giành 5 chức vô địch NBA, trở thành một trong những vận động viên vĩ đại nhất lịch sử thể thao thế giới và để lại di sản “Mamba Mentality” (Tinh thần chiến binh) bất tử.

• Biểu hiện: Vốn nổi tiếng thông minh và làm văn hay, nhưng thuở nhỏ Cao Bá Quát viết chữ rất xấu, khiến bài thi dù hay vẫn bị quan chấm điểm thấp. Nhận ra khuyết điểm, ông tự giác luyện chữ ngày đêm. Ông buộc tóc lên trần nhà để không buồn ngủ, tự buộc tạ vào tay để luyện nét bút cứng cáp, kiên trì luyện tập suốt nhiều năm.
• Kết quả: Từ một người viết chữ xấu như “gà bới”, ông trở thành người có nét chữ đẹp bậc nhất nước Nam thời bấy giờ, được người đời tôn vinh là “Thần Siêu, Thánh Quát” (Văn như Siêu, Chữ như Quát).

• Biểu hiện: Bị đuổi học sớm vì giáo viên cho là “thiểu năng”, Edison không đến trường mà tự học ở nhà với mẹ và tự giác biến căn hầm nhà mình thành phòng thí nghiệm. Ông tự mày mò, thực hiện hàng chục nghìn thí nghiệm thất bại để tìm ra dây tóc bóng đèn phù hợp mà không hề nản chí hay đợi ai thúc giục.
• Kết quả: Ông trở thành vĩ nhân với hơn 1.000 bằng sáng chế, mang lại ánh sáng điện cho nhân loại và đặt nền móng cho nền công nghiệp hiện đại.

Trước đây, em thường xuyên bị bố mẹ nhắc nhở về việc đi ngủ và thức dậy không đúng giờ, điều này ảnh hưởng đến sự tập trung trong học tập. Sau khi nhận ra hậu quả, em đã tự giác thay đổi. Em chủ động đặt chuông báo thức, tự đi ngủ đúng giờ mà không cần ai nhắc nhở. Việc làm nhỏ này đã giúp em có đủ thời gian nghỉ ngơi, tinh thần thoải mái hơn để bắt đầu một ngày học tập hiệu quả. Từ đó, em hiểu rằng tự giác là chìa khoá để quản lý cuộc sống của mình tốt hơn.

Em từng rất lười tập thể dục và chỉ làm khi thầy cô yêu cầu trong các tiết học thể dục. Mặc dù biết rằng tập thể dục rất tốt cho sức khoẻ, nhưng em vẫn thiếu động lực. Một lần, em nhận ra mình thường xuyên mệt mỏi và không tập trung được khi học bài. Em đã quyết định tự giác rèn luyện bằng cách dành 30 phút mỗi ngày để chạy bộ hoặc tập các bài thể dục đơn giản tại nhà. Ban đầu, việc này rất khó khăn, nhưng sau một thời gian, em cảm thấy sức khoẻ mình tốt hơn hẳn, tinh thần sảng khoái và việc học cũng hiệu quả hơn.